1. Wstęp

Konferencja odbywa się od ponad czterdziestu lat i  organizowana przez Towarzystwo Bioelektromagnetyczne (the Bioelectromagnetic Society www.bems.org)  Ostatnia konferencja odbyła się w 2025 roku w Rennes, Francja.

Konferencja BioEM konferencja to największa i najważniejsza międzynarodowa konferencja na świecie w   obszarze bioelektromagnetyki, która przyciąga uczestników akademickich, inżynierów, fizyków, lekarzy, biofizyków i socjologów, a także przedstawicieli korporacji przemysłowych z całego świata. BioEM 2026  po raz piąty było dorocznym spotkaniem nowego Towarzystwa BIOEM, które jest  fuzją Towarzystwa Bioelektromagnetycznego (BEMS) i Europejskiego Stowarzyszenie BioElectromagnetics (EBEA).

Konferencja BioEM 2026 odbyła się w Cairns, Australia pod kierownictwem uznanych w świecie badaczy australijskich (rys.1).

 Rys. 1 Organizatorzy konferencji: Sarah Loughran i Mike Wood

Konferencja BioEM 2026 umożliwiła jej uczestnikom wymianę i rozpowszechnianie wyników badań naukowych, najnowocześniejszych badań oraz ułatwiła nawiązywanie i wzmacnianie relacji osobistych. Program  BioEM 2026 zawierał  wystąpienia uznanych  naukowców, a także warsztaty z zakresu bioelektromagnetyki prowadzone również przez uznanych badaczy. . 

Duży nacisk został położony na wkład studentów w rozwój środowiska naukowego. Studenckie referaty  były istotną częścią prezentacji konferencyjnych. Po krótkiej 2-minutowej prezentacji ustnej (prezentacje typu Flash), studenci mogli przedstawić swoją pracę w sesji plakatowej. 

2. Informacje ogólne

W tym roku w konferencji BioEM wzięli udział przedstawiciele 25 krajów, którzy prezentowali 152 referaty, 69 w sposób mówiony i 63 w formie plakatowej. Odbyło się 16 sesji mówionych i 2 plakatowe. Ponadto odbyło się 5 workshop’ów i 4 prezentacje plenarne (2 zaproszone).  Pod względem liczbowej prezentacji według krajów, Japonia miała największą liczbę – 30, następnie Australia – 21, Korea – 18, Włochy i Stany Zjednoczone po 12, Francja – 10, Szwajcaria – 8 i Chiny – 7.   Prezentowano referaty o tematyce bioinżynierskiej oraz biomedycznej, w aspekcie zachowania się organizmów żywych eksponowanych na pole elektromagnetyczne, czy wreszcie duża grupa referatów o tematyce pomiarowej/dozymetrycznej.  W konferencji tegorocznej istotna część referatów poruszała problematykę społeczno-organizacyjną.  Można  nawet sformułować opinię, że tematyka ta była wiodącą w konferencji.

Konferencja BioEM 2026 jest multidyscyplinarnym forum wymiany pomysłów, dzielenia się wiedzą i inicjowaniem  współpracy.   Konferencja BioEM stwarza  wyjątkową możliwość wypełnienia luk w wiedzy o zjawiskach elektromagnetycznych w biosferze, a także umożliwia powstanie niesformalizowanej, ale wielce twórczej, społeczności badaczy, zarówno z dziedziny techniki, jak i medycyny i biologii.

Elementem tej społeczności stała się japońsko-niemiecko-polska grupa badawcza – efekt jej działalności został zaprezentowany podczas sesji plakatowej (rys. 2). Badania ankietowe w trzech krajach zostały przeprowadzone w 2024 roku.   Podczas konferencji BioEM przedstawiono plakat, prezentujący analizę komparatystyczną  wyników badań.  Referat jest bliżej omówiony w dalszej części sprawozdania.

Rys. 2 Plakat prezentujący wyniki badań oraz przedstawiciele zespołu autorskiego:  Hiroaki Miyagi i Chiyoji Ohkubo z Japonii, 

W ramach konferencji przeprowadzono 16 sesji tematycznych, poświęconych następującym zagadnieniom:

1. numerical dosimetry — ELF to mm-Wave
2. epidemiology & exposure assessment 1
3. static and LF exposure, risk assessment and standards
4. biomedical applications of electromagnetics
5. experimental dosimetry —RF and microwave
6. in vitro — mm-Wave
7. human studies — RF and microwave
8. in vitro ELF and pulsed fields
9. experimental dosimetry
10. epidemiology & exposure assessment 2
11. in vivo — RF and microwave
12. RF and microwave exposure, risk assessment and standards
13. dosimetry & development for neuromodulation
14. mechanisms and methodologies
15. numerical dosimetry — RF 10 mm-Wave
16. electroporation.

Przeprowadzono 5 warsztatów (workshop) o następującej tematyce:

1. EMF research, measurement and risk communication: highlighting bioelectromagnetics in Australia
2. non-animal (new approach) methodologies in BioEM research, AI, organoids, organs on a chip etc.
3. one health, one EMF environment: navigating the future from 5G/6G ecosystems to space
4. workshop on future mobile technology trends and effective risk communication
5. workshop on the revision of the ICNIRP low frequency guidelines.

 Wygłoszone zostały  4 referaty plenarne, w tym dwa zaproszone:

Plenary 1: Dr Michael Repacholi,  Prof. Kenneth R. Foster, Prof. Kenji Hattori

Addressing Quality and Reproducibility Gaps in EMF Bioeffects Laboratory Research: International Guidance Initiative

 Plenary 2: Prof Gordon G. Wallace  

Discovery to Deployment: The Journey for Some Meandering Bioengineers

Plenary 3: Bernard Veyret, pracownik  CNRS,  Uniwersytet w  Bordeaux , uhonorowany medalem D’Arsonvala  (Rys.3).

Rys.3 certyfikat nagrody  d’Arsonvala i tegoroczny jej laureat

Plenary 4: Rosa Orlacchio (Université de Bordeaux, Francja), nominowana do nagrody YOUNG SCIENTIST (Rys.4)    

Rys. 4 Rosa Orlacchio, laureatka nagrody dla młodych naukowców

Rosa Orlacchio,  pracownica Ecole Pratique des Hautes Etudes, Francja, została wybrana laureatką Nagrody Młodego Naukowca w dziedzinie bioelektromagnetyki 2026. To prestiżowe wyróżnienie, przyznawane corocznie przez Radę Programową BioEM, wyróżnia wybitne osiągnięcia młodych badaczy, którzy wykazują innowacyjność, doskonałość i wpływ w dziedzinie bioelektromagnetyki. Dr Orlacchio została wybrana za wyjątkowe osiągnięcia naukowe, wybitne osiągnięcia badawcze oraz obiecujący wpływ na przyszłość tej dziedziny.

Ponadto, podczas  konferencji odbyły się 2 sesje plakatowe ogólne i 2 sesje plakatowe studenckie typu Flash.

 3. Wiodące tematy konferencji

 Jak zaznaczono wyżej, konferencja BioEM 2026 miała  szeroki zakres tematyczny, a zatem trudno było skupić uwagę na wszystkich tematach. Można było jednak dostrzec pewne tematy bardziej czy mniej dominujące w prezentowanych referatach.  W pewnej mierze kierunek tematyczny konferencji został zarysowany w dwóch referatach plenarnych oraz w   przeprowadzonych warsztatach (workshopy) i kilku referatach. Tematyka ta jest związaną z badaniem ryzyka i jego komunikacją społeczną.

3.1 Komunikacja ryzyka w przestrzeni społecznej 

Pierwszy referat plenarny wygłosił Dr Rapacholi, a w przygotowaniu referatu uczestniczyli współautorzy: Prof. Kenneth R. Foster, Prof. Kenji Hattori

Dr Repacholi był  liderem Międzynarodowego Projektu EMF WHO, a obecnie przewodniczy Międzynarodowemu Komitetowi Doradczemu w projekcie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Komunikacji Japonii, dotyczącemu międzynarodowej standaryzacji metod oceny wpływu pól elektromagnetycznych na zdrowie. Jego wykład koncentrował się na tym właśnie temacie, czyli zapewnieniu wysokiej jakości metod badawczych i ich międzynarodowej standaryzacji.

Od momentu uruchomienia w 1996 roku przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) międzynarodowego projektu dotyczącego pola elektromagnetycznego (PEM), organizacja ta postuluje prowadzenie wysokiej jakości badań nad EMF, które stanowiłyby podstawę rzetelnej oceny ryzyka zdrowotnego i opracowywania norm bezpieczeństwa publicznego. W odpowiedzi na te postulaty przeprowadzono liczne badania eksperymentalne na komórkach i zwierzętach, mające na celu sprawdzenie, czy narażenie na PEM – zwłaszcza na częstotliwościach stosowanych w telekomunikacji ruchomej – wywołuje skutki mogące świadczyć o zagrożeniu dla zdrowia publicznego. Choć w wielu badaniach odnotowano pewne skutki związane z narażeniem, niewiele z nich spełniało standardy jakości wymagane zazwyczaj w procedurach regulacyjnych (np. w toksykologii), a nieliczne z opisanych efektów zostały potwierdzone w niezależnych badaniach. Mimo istnienia – poza obszarem badań nad EMF – szeregu wytycznych dotyczących prowadzenia wysokiej jakości badań laboratoryjnych, wciąż publikowane są prace o niskiej jakości, niespełniające podstawowych kryteriów. Aby rozwiązać ten utrzymujący się problem, japońskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komunikacji zainicjowało projekt opracowania kompleksowych wytycznych dotyczących wysokiej jakości badań laboratoryjnych nad PEM (w zakresie częstotliwości powyżej 0 do 300 GHz). W prezentacji omówiono: potrzebę stworzenia międzynarodowych wytycznych dotyczących badań laboratoryjnych nad PEM; proces ich opracowywania; mechanizmy umożliwiające szerszemu środowisku naukowemu wniesienie własnego wkładu w ten proces; a także sposoby wykorzystania tych wytycznych przez naukowców, redaktorów czasopism i komisje oceniające w celu podniesienia ogólnej jakości publikowanych badań nad biologicznymi skutkami oddziaływania EMF oraz zwiększenia powtarzalności wyników badań. Przed prezentacją przewodniczący sesji, prof. Chiyoji Ohkubo,  przedstawił  krótki zarys projektu, oraz zaprosił uczestników konferencji do wzięcia udziału w dyskusji.  

Drugi wykład zaproszony wygłosił Prof.   Gordon Wallace, pracujący    w  Intelligent Polymer Research Institute (University of Wollongong’s Innovation Campus, Australia)

W swoim wystąpieniu poruszył ważki problem   badań  translacyjnych i ich praktycznym wpływie na  wdrażania produktów inżynierii biologicznej, aby nakreślić wyzwania i zaproponować rozwiązania. Zespół pracowników   Intelligent Polymer Research Institute   rozpoczął ponad 30 lat temu szereg badań z wykorzystaniem najbardziej zaawansowanych materiałów i metod wytwarzania, dążąc do rozwiązania problemów medycznych. Od początku  celem Zespołu było przeniesienie odkryć z zakresu badań podstawowych do praktyki klinicznej z korzyścią dla pacjentów. Obecnie w niektórych obszarach istnieje  już realna szansa na wdrożenie tych rozwiązań w niedalekiej przyszłości.   

W referacie pokazano konkretne przykłady, takie  jak regeneracja nerwów, chrząstki i skóry czy wytwarzanie bioinżynieryjnych rogówek. Jednocześnie Autor referatu zwraca   uwagę na fakt, że ekscytujące przełomy naukowe nie zawsze przekładają się na rozwiązania kliniczne, a droga do wdrożenia obfituje w istotne trudności, które nie mają wyłącznie charakteru technologicznego. Pokonanie tych przeszkód było możliwe jedynie dzięki nawiązaniu kluczowej współpracy i zbudowaniu prężnej sieci kontaktów w środowisku klinicznym.

Nacisk na badania translacyjne uwypuklił   potrzebę dalszego rozwoju badań podstawowych w takich dziedzinach, jak charakterystyka materiałów czy uczenie maszynowe służące optymalizacji strategii wytwarzania. Odkrycia naukowe i ich praktyczne wdrożenie są ze sobą nierozerwalnie związane.

W takim samym duchu, czyli dyskutowania problemów związanych z komunikacją wiedzy na temat PEM oraz jego ryzyka utrzymane były workshopy WS1 i WS4 z dyskusją o trendach przyszłościowych technologii mobilnych i skutecznej komunikacji ryzyka.

Workshop: 1 – EM Research, Measurement, and Risk Communication: Highlighting Bioelectromagnetics in Australia.

W obradach workshopu prowadzonym przez  Sarah Loughran uczestniczyli badacze australijscy z wielu ośrodków naukowych,

 Dyskusja dotyczyła istniejącego w środowisku naukowym od wielu lat pytania, czy narażenie na niskie poziomy energii elektromagnetycznej, szczególnie na PEM o częstotliwości radiowej,   wiąże się ze skutkami zdrowotnymi u ludzi. Pytanie to  wciąż czeka na bardziej definitywną odpowiedź. W miarę rozwoju technologii i zmian narażenia konieczna jest kontynuacja  działania na rzecz ochrony ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami emisji PEM – poprzez zrozumienie ryzyka, stosowanie najlepszych praktyk regulacyjnych (normotwórczych), badań i polityki społeczno-edukacyjnej.   Australia znacząco przyczynia się do badań, wiedzy, polityk ochrony oraz komunikacji ryzyka związanej z emisją PEM, a za pomocą programu rządowego stosowane są unikalne  podejścia do współpracy, obejmujące rząd, środowisko akademickie i przemysł. Dyskusja podczas warsztatów podkreśliła  ważność  działań badawczych na temat komunikacji ryzyka  PEM w Australii.

 Podobną tematykę podjął zespół pod kierownictwem Mike’a Wooda podczas dyskusji w ramach workshopu pt. Workshop on future mobile technology trends and effective risk communication
W dyskusji przeanalizowano problem wprowadzenia technologii  6G. Proces ten kształtowany jest poprzez powiększanie wiedzy na temat pola elektromagnetycznego o częstotliwości radiowej (PEM RF), ocenę ekspozycji i badania zdrowotne, a także, jak postęp w sieciach mobilnych napędza zmiany w tych obszarach. Uczestnicy obserwują  kluczowe trendy technologiczne, kształtujące systemy bezprzewodowe nowej generacji, w tym rolę sieci nienaziemnych, łączność minimalizowanego  opóźnienia, zaawansowane wykorzystanie widma, inteligencję sieciową opartą na AI oraz nowe zastosowania, które umożliwią bardziej immersyjne, odporne i energooszczędne usługi cyfrowe. Centralnym tematem omawianego workshopu było wskazanie kluczowej roli skutecznej komunikacji. Globalne wdrożenie 5G ujawniło, jak dezinformacja i nieporozumienia mogą negatywnie wpływać na postrzeganie społeczne, prowadząc do zmniejszenia zaufania do wdrażania telekomunikacji oraz oporu w wielu społecznościach. Te dynamiki spowolniły wdrażanie i ograniczyły możliwości niektórych grup do korzystania z lepszej łączności, innowacji cyfrowych i ulepszonych możliwości usługowych. Sama obecność solidnej nauki o ekspozycji jest niewystarczająca, by utrzymać zaufanie społeczne bez przejrzystej i wiarygodnej komunikacji dowodów. W kontekście komunikacji dotyczącej bezpieczeństwa PEM z telekomunikacji dowody naukowe są uwzględniane w szerszych informacjach dotyczących wdrażania sieci bezprzewodowych w Australii. Komunikacja rządowa ma na celu przedstawienie tych informacji poprzez zrównoważone podejście, podkreślając bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych oraz ich potrzebę umożliwienia łączności w społecznościach. Opierając się na doświadczeniach wyniesionych z ery 5G, dyskusja  skupiła się na strategiach jasnego, dokładnego i otwartego komunikowania zmian technologicznych. Obejmuje to analizę najlepszych praktyk w angażowaniu społeczności, przeciwdziałanie dezinformacji oraz zapewnienie dostępności i przejrzystości dowodów naukowych. Uczestnicy workshopu dyskutowali,    jak komunikacja strategiczna może wspierać płynniejsze przejścia technologiczne i budować zaufanie społeczne w miarę przesuwania się branży w kierunku 6G. Ogólnie rzecz biorąc, workshop wypełnił swoje założenia:   wyposażył badaczy i praktyków BioEM w lepsze zrozumienie, jak ich badania łączą się z opracowywaniem standardów, wdrażaniem operacyjnym i zaufaniem społecznym w miarę postępu systemów bezprzewodowych w kierunku 6G, spodziewanego w roku 2030.

W tej tematyce mieści się też, wspomniana już, praca zespołu japońsko-niemiecko-polskiego. Referat zatytułowany International Comparison of Public Knowledge and Perceptions of Electromagnetic Fields (EMF) został przygotowany przez grupę autorów:  Hiroaki Miyagi i Dr Chiyoji Ohkubo z Japan EMF Information Center, Tokyo, Japonia,
Prof Urszula Soler z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Izabela Ejdys z Politechniki Białostockiej, Lukas  Grenard  i Christian  Raupach  z Federal Office of Radiation Protection, RFN oraz Prof. Andrzej  Krawczyk  z Polskiego Towarzystwa Zastosowań Elektromagnetyzmu

 Ekspozycja na pole elektromagnetyczne wytwarzane przez człowieka (PEM) znacznie wzrosła wraz z postępem w elektryce, telekomunikacji i technologiach medycznych, co budzi obawy społeczne o możliwe skutki zdrowotne. Po wcześniejszych badaniach Komisji Europejskiej (2006, 2010) nowe technologie, takie jak 5G i bezprzewodowy transfer energii, skłoniły do aktualizacji ocen. W 2023 roku Japonia, Niemcy i Polska zgodziły się na współpracę w zakresie komunikacji ryzyka EMF, a w 2024 roku przeprowadzono krajowe badania.    Trzy kraje wybrano ze względu na kontrastujące konteksty społeczno-ekonomiczne: Japonia jako kraj o wysokim stopniu rozwoju i ludności; Niemcy jako największa gospodarka UE o wysokich dochodach i zróżnicowaniu demograficznym; oraz Polskę jako kraj o niższych dochodach z mniejszą liczbą ludności. Dane zostały zebrane za pomocą komputerowo wspomaganego wywiadu internetowego (CAWI: Japonia), komputerowo wspomaganego wywiadu telefonicznego (CATI: Niemcy) oraz komputerowo wspomaganego wywiadu osobistego (CAPI: Polska). Badanie dotyczyło czterech zagadnień: 1) wiedzy o źródłach EMF, 2) postrzegania potencjalnie wywołanych przez EMF zagrożeń zdrowotnych, 3) zrozumienia związku między odległością od źródła a siłą pola oraz 4) zachowania zapobiegawcze. W przedstawionym referacie wykazano wyraźne różnice międzykulturowe. Japońscy respondenci częściej wyrażali niepewność, co odzwierciedlało kulturowo ostrożne wyrażanie siebie oraz postrzeganie mniejszego ryzyka zdrowotnego, zgłaszając mniej działań ochronnych. Polscy i niemieccy respondenci wykazywali większą pewność siebie, identyfikowali więcej źródeł EMF i  częściej postrzegali zagrożenia zdrowotne. Polscy uczestnicy wyrazili największe obawy, co mogło być związane z dezinformacją lub niższym zaufaniem instytucjonalnym, podczas gdy Niemcy częściej przyjmowali praktyczne środki ochronne.  Percepcje EMF kształtowane są nie tylko przez wiedzę, ale także przez konteksty kulturowe i społeczne, co podkreśla potrzebę stosowania strategii komunikacji ryzyka dostosowanych do poszczególnych krajów.

Problemy społeczne związane z PEM zostały omówione w kilku referatach z sesji zatytułowanej:   RF and microwave exposure, risk assessment and Standards, prowadzonej przez Andrew Wood i Sachiko Yamaguchi-Sekino.

Ciekawy referat, otwierający tę sesję, zatytułowany:  Changes in Attitudes Toward RF-EMF Through Information Provision Based on Target Groups and Information Types, został przygotowany przez zespół badaczy japońskich: Dr Sachiko Yamaguchi-Sekino, Prof. Michio Murakami, Mr Ruohan Wen, Prof Masao Taki, Dr Teruo Onishi. Celem ich badania jest ocena zmiany postawy wobec PEM RF, gdy uczestnicy, klasyfikowani według poziomu lęku przed RF-EMF, otrzymują ulotki informacyjne zawierające różne treści. Informacje ukierunkowane na korzyści wynikłe z użycia telefonii komórkowej nie przyczyniły się do zmniejszenia lęku; wręcz przeciwnie, wydawało się, że tymczasowo zwiększa postrzeganie ryzyka. Natomiast informacje skoncentrowane na uruchamianiu w uczestnikach aktywności poznawczej (wymagające czytania i pisania)  zmniejszały postrzeganie ryzyka rakotwórczego w przypadku telefonów komórkowych, potwierdzając, że poprawa wiedzy może pomóc w łagodzeniu lęku. Ponadto dostarczanie informacji wzmacniających umiejętności kognitywne wykazało efekt uboczny w postaci zwiększenia „luki w postawach wobec PEM RF”, którą definiujemy jako stopień postrzeganego konfliktu z osobami o odmiennych poglądach. Wyniki te sugerują, że dostarczanie informacji powinno uwzględniać nie tylko dokładność, ale także ukierunkowane podejścia oparte na cechach psychologicznych oraz uzupełniające dostarczanie informacji, aby ograniczyć konflikty międzygrupowe. Przyszłe prace powinny analizować długoterminowe skutki, optymalizować metody dostarczania, w tym powtarzające się informacje, oraz badać interaktywne strategie komunikacji w celu zaprojektowania praktycznych ram komunikacji ryzyka

Ci sami badacze przedstawili jeszcze jeden referat, związany z tą tematyką, zatytułowany:
 Effects of risk communication on anxiety toward radiofrequency electromagnetic fields and social polarization, w którym przedstawili analizę mechanizmu, dzięki któremu różne ulotki komunikacyjne dotyczące ryzyka wpływają na lęk przed polem elektromagnetycznym  o częstotliwości radiowej (PEM RF) oraz na lukę w postawach między osobami o odmiennych poglądach na temat PEM. Wyniki modelu równań strukturalnych wskazują, że komunikacja ryzyka, podkreślająca znaczenie PEM RF lub poprawa umiejętności kognitywnych może skutecznie zmniejszyć lęk na poziomie jednostki. Jednak takie strategie mogą również zwiększać różnicę w postawach ludzi, sugerując zwiększone ryzyko polaryzacji społecznej. Wyniki badań sugerują,   że przyszła komunikacja ryzyka powinna uwzględniać nie tylko redukcję lęku, ale także potencjalne wzmocnienie podziałów społecznych. Należy zatem, w opinii autorów badań,  dążyć do równoważenia dostarczania informacji naukowych z promowaniem inkluzywności i empatii między grupami. Jest to dość kontrowersyjne stwierdzenie, bowiem jego realizacja może prowadzić do zmniejszenia poziomu wiedzy w danej społeczności.

W tematyce regulacji i polityki społecznej pozostaje workshop  poświęcony krytycznej ocenie dokumentu ICNIRP, dotyczącego uregulowaniu poziomów PEM niskiej częstotliwości. Workshop poprowadził znany badacz australijski, Ken Karipidis przy pomocy   wybitnych znawców tematyki, m.in.: dr Anke Huss, dr C-K Chou, dr Martin Röösli, czy  dr Akimasa  Hirata.

Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP) opracowała wytyczne dotyczące ekspozycji na statyczne i niskoczęstotliwościowe (LF) (do 10 MHz) pole elektryczne i pole magnetyczne odpowiednio w latach 2009 i 2010. Od tego czasu opublikowano odpowiednie badania, a ICNIRP rewiduje te wytyczne, w tym przeprowadzanie przeglądów literatury w celu oceny najnowszych dowodów z epidemiologicznych i eksperymentalnych badań na ludziach, badań na zwierzętach, badań in vitro i in silico oraz badań dozymetrycznych. Razem stanowią podstawę do wniosków dotyczących progów negatywnych skutków zdrowotnych. Oprócz ICNIRP, Instytut Inżynierów Elektryków i Elektroników (IEEE) opublikował w 2019 roku „Standard dotyczący poziomów bezpieczeństwa w odniesieniu do narażenia człowieka na pole elektryczne, pole magnetyczne i pole elektromagnetyczne, od 0 Hz do 300 GHz” i obecnie planuje rewizję tego standardu. Warsztaty przedstawią przegląd rewizji wytycznych ICNIRP LF oraz osobne prezentacje dotyczące różnych przeprowadzanych przeglądów literatury. 

Prof. Andrew Wood przedstawił referat na temat różnic pomiędzy systemami regulacyjnymi ICNIRP i IEEE: Differences between ICNIRP and IEEE basic restrictions: Are they serious?
Istnieje subtelna różnica w sposobie, w jaki oba zestawy standardów RF definiują podstawowe ograniczenia (lub poziomy odniesienia dozymetryczne) w zakresie 6–30 GHz. Na pierwszy rzut oka różnica ta wydaje się nieistotna, ale w regionach ciała, gdzie nabłonek nie jest pierwszą warstwą komórek napotykanych przez wiązkę RF,  różnica może być duża. Niniejszy artykuł analizuje, czym są te różnice, wykorzystując proste modelowanie wiązki prostopadłej do powierzchni ciała oraz napotykając odbicia i transmisje na różnych warstwach tkanek. Ponieważ głębokość wnikania PEM jest dość mała, energia wiązki jest oddawana w mniejszych objętościach wraz ze wzrostem częstotliwości, dlatego ważne jest, aby szacunki energii pochłoniętej z możliwymi wzrostami temperatury i rozpoznać, który zestaw standardów jest bardziej restrykcyjny.

3.2  Problemy związane z metodyką badań

Wśród  tematów  poruszanych na konferencji warto  też wyróżnić tematykę metodologiczną. Prowadzony przez Annę Guller workshop, zatytułowany:   New approach methodologies in bioelectromagnetic research.  Ciekawa propozycja w obszarze metodologii została zaprezentowana przez Annę Guller, a mianowicie propozycję zaprzestania badań na zwierzętach. 

 Bioelektromagnetyka coraz częściej obejmuje złożone biologiczne punkty ekstremalne, wieloczynnikowe parametry ekspozycji oraz heterogeniczne systemy modelowe. Nowe Metody Podejścia (ang.  New Approach Methodologies – NAM) to podejścia istotne dla człowieka, oszczędzające zwierzęta, zaprojektowane w celu poprawy powtarzalności, mechanistycznego wglądu, skalowalności i translacji. Przykładami NAM są zaawansowane systemy in vitro (organoidy, platformy organ-na-chipie, inżynieryjne hodowle tkankowe), modele obliczeniowe, które często obejmują AI i analizę danych klinicznych o wysokiej liczbie modeli ludzkich, a także modele zwierząt nie-ssaków, które umożliwiają większą przepustowość niż konwencjonalne modele zwierząt laboratoryjnych. Te metody są potrzebne, aby ograniczyć, udoskonalić i zastąpić wykorzystanie zwierząt w biologii eksperymentalnej. W rezultacie NAM są często transkrypcyjne jako „metody niezwierzęce”.   Zastosowanie NAM rozszerza się na wiele obszarów biomedycyny. W niektórych obszarach, takich jak rozwój nowych przeciwciał i leków, stają się one obowiązkowym krokiem. Autorka  oczekuje, że podobne wymagania skoncentrowane na 3R (ang. to reduce, to refine and to replace – redukować, udoskonalać i zastępować ), ze strony organizacji regulacyjnych wkrótce pojawią się w dziedzinie badań bioelektromagnetycznych. Warsztaty mają na celu przedstawienie panoramicznego przeglądu zastosowań NAM w tematyce konferencji BioEM oraz wyposażenie uczestników w mapę drogową praktycznego wykorzystania tej metodologii. Przeprowadzone warsztaty pomogły też utworzyć grupę roboczą w ramach społeczności BioEM, wspierającą wymianę wiedzy i współpracę w tym innowacyjnym obszarze. Oczekiwane rezultaty obejmują: wspólną motywację i słownictwo NAM dla uczestników konferencji BioEM, identyfikację dostępnych narzędzi badawczych, wstępną rozmowę społecznościową na temat ścieżek standaryzacji i walidacji NAM w badaniach bioelektromagnetycznych (w tym organoidów i podejść obliczeniowych).

3.3 Polski udział w konferencji BioEM

Oprócz przedstawionego już referatu, dotyczącego analizy ryzyka PEM, autorstwa zespołu japońsko-niemiecko-polskiego, przedstawiono 3 referaty z Polski. W sesji oralnej  Human studies – RF and Microwave przedstawiony został referat Monitoring the Prevalence of Self-Reported Electromagnetic Hypersensitivity in Poland: Results of Nationwide Surveys Conducted Between 2020 and 2025, którego autorami są prof. Grzegorz Tatoń, dr Rafał Pawlak, dr Tomasz Rok. Autorzy przedstawili wyniki wieloletnich badań, dotyczących nadwrażliwości elektromagnetycznej. Nadwrażliwość elektromagnetyczna (ang. Electromagnetic Hypersensitivity – EHS), zdefiniowana przez Światową Organizację Zdrowia jako idiopatyczna nietolerancja środowiskowa przypisywana zjawiskom elektromagnetycznym, pozostaje schorzeniem kontrowersyjnym o niejasnych przyczynach. Aby zbadać trendy czasowe i potencjalne czynniki dotyczące samoocennego EHS, w Polsce przeprowadzono ogólnokrajowe badania oparte na kwestionariuszach w latach 2020, 2023 i 2025, wykorzystując identyczne ramy metodologiczne i porównywalne liczebności prób. We wszystkich etapach badań na reprezentatywnych próbach dorosłych respondentów zastosowano wspomagane komputerowe rozmowy telefoniczne (CATI), przy czym zastosowano ocenę demograficzną, aby zapewnić porównywalność między badaniami. Respondenci zostali sklasyfikowani jako potencjalnie pozytywni wobec EHS, korzystając z zestawu wcześniej określonych kryteriów, obejmujących deklaracje dotyczące pojedynczych pozycji po restrykcyjne kryterium wieloskładnikowe, łączące postrzeganą unikatowość objawów z ich wpływem na codzienne funkcjonowanie. Szacowana częstość występowania EHS w dużej mierze zależała od zastosowanego kryterium. Znaczący spadek zaobserwowano między 2020 a 2023 rokiem dla większości kryteriów, a następnie częściowy wzrost w latach 2023–2025, który osiągnął istotność statystyczną tylko dla najbardziej restrykcyjnej definicji. Nawet według tego kryterium częstość występowania w 2025 roku pozostała poniżej poziomu zgłoszonego w 2020 roku i wynosiła około 1–2% populacji. EHS było rzadziej zgłaszane w dużych miastach niż w mniejszych miastach i na obszarach wiejskich, mimo że zazwyczaj wyższa ekspozycja PEM na środowiskowe  w miastach. Wyniki te nie wskazują na  bezpośredni  związek między rozpowszechnieniem EHS a ekspozycją na PEM środowiskowe. Są one bardziej zgodne z dominującą rolą czynników psychospołecznych i kontekstowych w przypisywaniu objawów niż z bezpośrednim mechanizmem interakcji fizycznej.

Referat na temat systemu monitorowania PEM   przedstawił Rafał Pawlak z Instytutu Łączności. Tytuł referatu: SI2PEM (Information System on Installations Generating electromagnetic fields) – a national platform for transparent monitoring of electromagnetic field exposure generated by mobile network infrastructure  wskazuje na konkretny system monitorowania wdrożony do systemu w Polsce. System ten gromadzi informacje  o poszczególnych BTS-ach i poziomie PEM wokół nich. Informacje o wartościach PEM RF pochodzą z ręcznych pomiarów i monitoringu (zarówno szerokopasmowego, jak i selektywnego częstotliwościowo). Dane o ekspozycji (prawie 2 miliony punktów pomiarowych) są dostępne na publicznie dostępnej mapie ogólnokrajowej. Publiczny charakter SI2PEM oraz jego otwarty dostęp do danych odgrywają kluczową rolę jako praktyczne narzędzia w łagodzeniu problemów społecznych i wspieraniu przejrzystej komunikacji ryzyka RF-PEM

Dr Jolanta Karpowicz, badacz niezależny, przedstawiła referat, zatytułowany Managing The static magnetic field related hazards in the industrial versus medical work environment

Zakres zarządzania bezpieczeństwem niezbędnego dla zagrożeń związanych ze statycznympolem magnetycznym (SMF) w środowisku pracy przemysłowych został uwzględniony poprzez porównanie parametrów źródeł SMF w urządzeniach  rezonansu magnetycznego i środowisku przemysłowym. Zastosowanie limitów SMF przewidzianych do zarządzania zagrożeniami elektromagnetycznymi w jednostkach rezonansu magnetycznego może nie mieć znaczenia przy ocenie i zarządzaniu takimi zagrożeniami w środowisku przemysłowym, ze względu na istotne różnice we właściwościach magnesów rezonansowych i przemysłowych źródeł SMF oraz warunkach ich zastosowania. Łatwo zrozumiała klasyfikacja przestrzeni w pobliżu źródeł SMF w odniesieniu do zagrożeń związanych z SMF musi obejmować efekt pocisku w przypadku ciężkich obiektów ferromagnetycznych przyciąganych do źródła SMF, ale także w ruchomym źródle SMF przyciąganym do ciężkich obiektów ferromagnetycznych lub innych źródeł SMF. Zakłócenia związane z ruchem w równowadze ludzkiej w pobliżu przemysłowych źródeł SMF nie są spodziewane. Taki system powinien dotyczyć głównie zarządzania zagrożeniami bezpieczeństwa w środowisku przemysłowym oraz edukacji w zakresie bezpieczeństwa.

 4. Podsumowanie

Każda z konferencji BioEM ma swoją specyficzną, dominującą tematykę. W Konferencji BioEM 2026 dominowały w moim odczuciu dwa tematy: komunikacja ryzyka PEM i organizacyjno-normalizacyjne.  Konferencja BioEM ma ogromny zasięg zarówno w sensie geograficznym, jak i tematycznym i stąd pojawiąjące się w niej tematy odzwierciedlają w dużym stopniu zainteresowania społeczne, techniczne i akademickie, pojawiąjące się obecnie w świecie. Oprócz wspomnianych wyżej tematów dało się zauważyć wzrost liczby referatów na temat technologii 6G.  W wielu referatach przedstawiano badania dotyczące domniemanej szkodliwości PEM. Konkluzje z tych badań mogą być sprowadzone do wniosku z referatu:  

Mobile phone use and brain tumour risk in the UK-Biobank Cohort, przygotowanego przez zespół autorów francuskich, związanych z IARC, WHO i środowiskami akademickimi.
Wniosek ten brzmi: We did not find evidence to support an association between mobile phone use and overall brain tumour risk. Nonetheless, limitations in the exposure assessment warrant cautious interpretation of these findings, including subtype-specific results.

(Nie znaleźliśmy dowodów na związek między używaniem telefonów komórkowych a ogólnym ryzykiem nowotworów mózgu. Niemniej jednak ograniczenia oceny ekspozycji wymagają ostrożnej interpretacji tych wyników, w tym wyników specyficznych dla danej sytuacji.)

Prezentacja takich opinii jest jednym z najważniejszych celów  konferencji BioEM, pozwala bowiem na przekazywanie dobrej wiedzy w prezentacji ryzyka PEM, Ponadto, przedstawiane badania mogą stanowić bazę wyjściową dla twórczego poszerzania pola badań, jak też powstawanie nowych, internacjonalnych zespołów badawczych.